Keindahan Gaya Bahasa Husn at-ta'lil Dalam Surah Ar-Rahman

Studi Komparatif Tafsir Al-Baydawi dan Al-Alusi

Authors

  • fathiah Sekolah Tinggi Kuliyyatul Qur'an Al-Hikam Depok Author
  • Adib Minanul Cholik2 Sekolah Tinggi Kulliyatul Qur’an Al-Hikam Depok Author
  • Ali Fitriana Rahmat Sekolah Tinggi Kulliyatul Qur’an Al-Hikam Depok Author

DOI:

https://doi.org/10.32678/zjxnwm32

Keywords:

Husn at-ta'lil, Surah Ar-Raḥmān, Balagah, Tafsir Al-Bayḍāwī, Tafsir Al-Ālūsī

Abstract

Abstract: The Qur'an possesses extraordinary linguistic beauty, one of which is manifested in the ḥusn at-ta‘līl figure of speech. This research aims to examine the forms and meanings of ḥusn at-ta‘līl in Surah Ar-Raḥmān through a comparative study between Al-Bayḍāwī’s Anwār At-Tanzīl and Al-Ālūsī’s Rūḥ Al-Ma‘ānī. The background of this study stems from the lack of specific research on ḥusn at-ta‘līl in Surah Ar-Raḥmān that integrates the perspectives of two commentators with different linguistic styles. The method used is qualitative with a muqāran (comparative) approach through content analysis of literature sources. The results indicate that there are five verses in Surah Ar-Raḥmān containing ḥusn at-ta‘līl, divided into four classifications. The comparative analysis reveals that Al-Bayḍāwī interprets the verses concisely and systematically with an emphasis on global meaning, whereas Al-Ālūsī provides a broader, more profound review, integrating linguistic and theological aspects. This research is expected to enrich the study of Qur'anic balaghah, especially regarding muḥassināt ma‘nawiyyah.

Keywords: Ḥusn at-ta‘līl, Surah Ar-Raḥmān, Balaghah, Tafsir Al-Bayḍāwī, Tafsir Al-Ālūsī.

 

Abstrak: Al-Qur'an memiliki keindahan bahasa yang luar biasa, salah satunya terwujud dalam gaya bahasa ḥusn at-ta‘līl. Penelitian ini bertujuan untuk mengkaji bentuk dan makna ḥusn at-ta‘līl dalam Surah Ar-Raḥmān melalui studi komparatif antara Tafsir Anwār At-Tanzīl karya Al-Bayḍāwī dan Tafsir Rūḥ Al-Ma‘ānī karya Al-Ālūsī. Latar belakang penelitian ini berangkat dari minimnya kajian spesifik mengenai ḥusn at-ta‘līl pada Surah Ar-Raḥmān yang memadukan perspektif dua mufasir dengan corak kebahasaan yang berbeda. Metode yang digunakan adalah kualitatif dengan pendekatan muqāran (komparatif) melalui analisis isi (content analysis) terhadap sumber-sumber kepustakaan. Hasil penelitian menunjukkan terdapat lima ayat dalam Surah Ar-Raḥmān yang mengandung ḥusn at-ta‘līl, terbagi dalam empat klasifikasi bentuk. Analisis komparatif menemukan bahwa Al-Bayḍāwī menafsirkan ayat secara ringkas dan sistematis dengan penekanan pada makna global, sedangkan Al-Ālūsī memberikan ulasan yang lebih luas, mendalam, dan memadukan aspek linguistik serta teologis. Kontribusi penelitian ini diharapkan dapat memperkaya khazanah kajian balagah Al-Qur'an, khususnya pada aspek muḥassināt ma‘nawiyyah.

Kata Kunci: Ḥusn at-ta‘līl, Surah Ar-Raḥmān, Balagah, Tafsir Al-Bayḍāwī, Tafsir Al-Ālūsī.

 

References

Abdul Jalal, H.A. Urgensi Tafsir Mauḍūʿī pada Masa Kini. Jakarta: Kalam Mulia, 1990.

Abū Shuhbah, Muḥammad. Al-Isrā’īliyyāt wa Al-Mawḍūʿāt fī Kutub Al-Tafsīr. Kairo: Maktabah al-Sunnah, 1971.

Aini, Nadirotul. ‘Korelasi Badīʿ dengan Konteks Pewahyuan Surah Yūsuf (Analisis Berdasarkan Kitab Asy-Syāmil fī Balāghat al-Qur’ān)’. Skripsi S1, Sekolah Tinggi Kulliyatul Qur’an Al-Hikam Depok, 2025.

Al-Ālūsī, Abū Ṣanā’ Shihāb Ad-Dīn As-Sayyid Maḥmūd. Rūḥ Al-Maʿānī fī Tafsīr Al-Qur’ān Al-ʿAẓīm wa As-Sabʿ Al-Maṡānī. Beirut: Dār Al-Fikr, 1983.

Al-Bayḍāwī, Nāṣir Ad-Dīn. Anwār At-Tanzīl wa Asrār At-Ta’wīl. Beirut: Dār Iḥyā’ Al-Turās al-ʿArabī, 1418 H/1998 M.

Al-Farmāwī, ʿAbd al-Ḥayy. Metode Tafsir Maudhu’i dan Cara Penerapannya. Terjemah. Rosihan Anwar. Cet. II. Bandung: Pustaka Setia, 2002.

Al-Hāsyimī, Aḥmad bin Ibrāhīm bin Muṣṭafā. Jawāhir Al-Balāgah fī Al-Maʿānī wa Al-Bayān wa Al-Badīʿ. Beirut: Dār Al-Kutub Al-ʿIlmiyyah, 1431 H.

Al-Janājī, Ḥasan Ismāʿīl ʿAbd ar-Razzāq. Al-Balāgah aṣ-Ṣāfiyah fī al-Maʿānī wa al-Bayān wa al-Badīʿ. Kairo: al-Maktabah al-Azhariyyah li al-Turāth, 2006.

Al-Jurjānī, ʿAbd Al-Qāhir. Asrār Al-Balāgah. Taḥqīq Maḥmūd Muḥammad Shākir. Kairo: Dār Al-Madanī, 1991.

Al-Mārāgī, Aḥmad bin Muṣṭafā. ʿUlūm al-Balāgah: al-Bayān, al-Maʿānī, al-Badīʿ. Kairo: Syarikat Al-Quds, 2012.

Al-Qazwīnī, Jalāl al-Dīn. Talkhīṣ al-Miftāḥ. Kairo: Maktabah al-Khānjī, 1963.

Amirudin, M. Sultan. ‘Karakteristik Tafsir Sains dalam Q.S. ar-Raḥmān: Studi Analisis dan Komparasi Tafsir al-Kabīr Mafātīḥ al-Ghayb dan Tafsir al-Jawāhir fī Tafsīr al-Qur’ān al-Karīm’. Tesis S2, UIN Sultan Syarif Kasim Riau, 2023.

Ar-Rāfi‘ī, Muṣṭafā Ṣādiq. I‘jāz Al-Qur’ān wa Al-Balāgah An-Nabawiyyah. Beirut: Dār Al-Kitāb Al-‘Arabī, 1973.

As-Ṣaʿīdī, ʿAbd Al-Muṭāʿ. Bugyah Al-Īḍāḥ li Talkhīṣ Al-Miftāḥ fī ʿUlūm Al-Balāgah. Jilid IV. Cet. XVII. Kairo: Maktabat Al-Ādāb, 2005.

As-Sakkākī, Yūsuf bin Abī Bakr. Miftāḥ al-ʿUlūm. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 1987.

As-Suyūṭī, Jalāl al-Dīn. Al-Itqān fī ʿUlūm Al-Qur’ān. Surakarta: Indiva Pustaka, 2009.

Az-Żahabī, Muhammad Husain. Tafsir wa al-Mufassirun. Kairo: Dār Al-Hadis, 1431 H.

Az-Zarkasyī, Badr ad-Dīn. Al-Burhān fī ʿUlūm Al-Qur’ān. Kairo: Dār Iḥyā’ al-Kutub al-ʿArabiyyah, 1957.

Az-Zarqānī, Muḥammad ʿAbd al-ʿAẓīm. Manāhil al-ʿIrfān fī ʿUlūm Al-Qur’ān. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 2001.

Az-Zuḥailī, Wahbah. Tafsīr al-Munīr. Jakarta: Gema Insani, 2014.

Baidan, Naṣruddīn. Wawasan Baru Ilmu Tafsir. Cet. II. Yogyakarta: Pustaka Pelajar, 2005.

Budianto, Eka Wahyu Hestya. 104 Pembahasan Ilmu Balāgah: Maʿānī, Bayān, dan Badīʿ. Malang: Afanin Media Utama, 2024.

ESENSIA. ‘Artikel Ilmu-Ilmu Ushuluddin’. ESENSIA: Jurnal Ilmu-Ilmu Ushuluddin 9, no. 1 (2008): 20.

George, Mary W. The Elements of Library Research. Edisi ke-2. Princeton: Princeton University Press, 2020.

Hamka. Tafsir al-Azhar. Jakarta: Pustaka Panjimas, 1982.

Hardani, dkk. Metode Penelitian Kualitatif dan Kuantitatif. Yogyakarta: Pustaka Ilmu, 2020.

Hati HSB, Aminah Rahmi. ‘Metode dan Corak Penafsiran Imam al-Ālūsī terhadap Al-Qur’ān (Analisis terhadap Tafsir Rūḥ al-Maʿānī)’. Skripsi S1, UIN Sultan Syarif Kasim Riau, 2013.

Ibn Manẓūr. Lisān al-ʿArab. Beirut: Dār Ṣādir, 1414 H.

Idris. ‘Epistemology of al-Bayḍāwī (Analysis of the Method and Style from Anwār al-Tanzīl wa Asrār al-Ta’wīl)’. Dirosatuna: Journal of Islamic Studies 6, no. 2 (2023): 96.

Jamarudin, Ade. ‘Tafsir al-Bayḍāwī: Kitab Induk di Antara Berbagai Kitab Tafsir’. Jurnal Ushuluddin 17, no. 1 (2011): 77.

Karlina, Nina. ‘Metode dan Corak Tafsir al-Bayḍāwī: Studi Analisis terhadap Tafsir Anwār al-Tanzīl wa Asrār al-Ta’wīl’. Skripsi S1, UIN Sultan Syarif Kasim Riau, 2011.

Mubarok, Muhammad Saeful Islam. ‘Analisis Struktur Iltifāt dalam Q.S. al-Qaṣaṣ: Studi Komparatif Tafsir Rūḥ al-Maʿānī dan Tafsir Ibn ʿĀsyūr’. Skripsi S1, UIN Sunan Gunung Djati Bandung, 2024.

Prastowo, Andi. Metode Penelitian Kualitatif dalam Perspektif Rancangan Penelitian. Jakarta: Ar-Ruzz Media, 2012.

Qaṭṭān, Mannāʿ al-. Mabāḥiṡ fī ʿUlūm al-Qur’ān. Kairo: Maktabah Wahbah, 2000.

Rahmat, Ali Fitriana. Menyelami Keindahan Mutiara al-Qur’an. Depok: Al-Hikam Press, 2021.

Shihab, M. Quraish. Rasionalitas al-Qur’an: Studi Kritis terhadap Tafsir al-Manār. Cet. III. Tangerang: Lentera Hati, 2008.

Shihab, M. Quraish. Tafsir al-Miṣbāḥ: Pesan, Kesan, dan Keserasian al-Qur’an. Jakarta: Lentera Hati, 2002.

Sugiyono. Metode Penelitian Pendekatan Kuantitatif, Kualitatif, dan R&D. Bandung: Alfabeta, 2013.

Sugiyono. Metode Penelitian Pendidikan: Pendekatan Kuantitatif, Kualitatif, dan R&D. Bandung: Alfabeta, 2014.

Syarif, S. Mujaddid. ‘Hikmah Tikrār dalam Q.S. ar-Raḥmān: Studi Komparatif Tafsir al-Azhar dan al-Miṣbāḥ’. Skripsi S1, UIN Sultan Syarif Kasim Riau, 2015.

Zayuda, Dafa Nur Abtiya, dkk. ‘Analisis al-Madzhab al-Kalāmī dan Ḥūṣn āṭ-ṭā‘līl dalam Surah an-Naba’ Ayat 6 dan 7’. Jurnal Pustaka Nusantara Multidisiplin 3, no. 1 (2025): 8.

Downloads

Published

2026-02-25

Issue

Section

Articles